أُسْطُورَةُ الدِّمَاغِ الْوَاحِدِ
Tek Beyin Efsanesi
يَظُنُّ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ أَنَّ الدِّمَاغَ بِحَدِّ ذَاتِهِ هُوَ الَّذِي يُدِيرُ سُلُوكَ الْإِنْسَانِ وَ ذَكَاءَهُ وَ صِحَّتَهُ. لَكِنَّ تَطَوُّرَ عُلُومِ الْأَعْصَابِ فِي السَّنَوَاتِ الْأَخِيرَةِ جَعَلَ هَذِهِ الْفِكْرَةَ أَقَلَّ بَسَاطَةً، وَ لَا يَعْنِي ذَلِكَ بَتًّا إِنْكَارَ أَهَمِّيَّةِ الدِّمَاغِ أَوِ التَّقْلِيلَ مِنْ دَوْرِهِ. إِذْ يَتَحَدَّثُ بَاحِثُونَ الْيَوْمَ عَنْ مَنْظُومَةٍ عَصَبِيَّةٍ مَوْجُودَةٍ فِي الْأَمْعَاءِ تُسَمَّى الْجِهَازَ الْعَصَبِيَّ الْمَعَوِيَّ، و يَرَى بَعْضُهُمْ أَنَّ تَسْمِيَتَهَا «الدِّمَاغَ الثَّانِي» قَدْ لَا تَكْفِي لِوَصْفِ تَأْثِيرِهَا الْحَيَوِيِّ ضِمْنَ جِسْمِ الْإِنْسَانِ بِأَسْرِهِ.
لَيْسَتِ الْأَمْعَاءُ مُجَرَّدَ قَنَاةٍ لِلْهَضْمِ، بَلْ تَحْتَوِي دَاخِلَ طَيَّاتِ جِدَارِهَا عَلَى شَبَكَةٍ عَصَبِيَّةٍ مُعَقَّدَةٍ. وَ تُشِيرُ دِرَاسَاتٌ تَشْرِيحِيَّةٌ إِلَى أَنَّ هَذِهِ الشَّبَكَةَ تَضُمُّ نَحْوَ خَمْسِمِئَةِ مِلْيُونِ خَلِيَّةٍ عَصَبِيَّةٍ، وَهُوَ رَقْمٌ كَبِيرٌ عِنْدَ مُقَارَنَتِهِ بِأَدْمِغَةِ بَعْضِ الْحَيَوَانَاتِ. وَ الْأَهَمُّ أَنَّ الْجِهَازَ الْعَصَبِيَّ الْمَعَوِيَّ يَمْتَلِكُ قَدْرًا مِنَ الِاسْتِقْلَالِ الْوَظِيفِيِّ؛ فَهُوَ يَسْتَطِيعُ تَنْظِيمَ بَعْضِ الْحَرَكَاتِ الْعَضَلِيَّةِ وَ الْإِفْرَازَاتِ الْكِيمْيَائِيَّةِ وَ اتِّخَاذَ قَرَارَاتٍ مَحَلِّيَّةٍ بِدُونِ أَنْ يَرْجِعَ فِي كُلِّ خُطْوَةٍ إِلَى الدِّمَاغِ الْمَرْكَزِيِّ.
وَمِنْ هُنَا يُمْكِنُ إِعَادَةُ فَهْمِ بَعْضِ الْعِبَارَاتِ الْيَوْمِيَّةِ الَّتِي تُحِيلُ إِلَى «إِحْسَاسِ الْبَطْنِ» عِنْدَ الْحِيرَةِ أَوْ عِنْدَ اتِّخَاذِ قَرَارٍ. هَذِهِ الْعِبَارَاتُ لَيْسَتْ دَلِيلًا عِلْمِيًّا، لَكِنَّهَا قَدْ تُعَبِّرُ عَنْ خِبْرَةٍ بَشَرِيَّةٍ تَلْتَقِطُ إِشَارَاتٍ جَسَدِيَّةً دَقِيقَةً. فَـ الْحَدْسُ، فِي بَعْضِ جَوَانِبِهِ، لَا يَرْتَبِطُ بِالْعَقْلِ الْمُجَرَّدِ فَقَطْ، بَلْ يَتَأَثَّرُ أَيْضًا بِالرَّسَائِلِ الْعَصَبِيَّةِ وَ الْكِيمْيَائِيَّةِ الَّتِي تَنْتَقِلُ مِنَ الْأَمْعَاءِ إِلَى الدِّمَاغِ عَبْرَ مَا يُعْرَفُ بِمِحْوَرِ الْأَمْعَاءِ– الدِّمَاغِ، وَ يُسَاهِمُ الْجِهَازُ الْعَصَبِيُّ الْمَعَوِيُّ بِدَوْرِهِ فِي تَشْكِيلِ جَانِبٍ مِنْ هَذِهِ الْإِشَارَاتِ.
وَ تَظْهَرُ أَهَمِّيَّةُ هَذَا الْمِحْوَرِ بِوُضُوحٍ عِنْدَ الْحَدِيثِ عَنِ الْمِزَاجِ وَ وَظَائِفِ الْجِهَازِ الْهَضْمِيِّ. فَـ قَدْ أَشَارَتْ تَقَارِيرُ بَحْثِيَّةٌ، بِحَسَبِ مَا يُتَدَاوَلُ فِي هَذَا الْمَجَالِ، إِلَى أَنَّ جُزْءًا كَبِيرًا مِنْ إِنْتَاجِ السِّيرُوتُونِين، الْمُرْتَبِطِ بِالْهُدُوءِ وَ الِاتِّزَانِ، يَتِمُّ فِي الْأَمْعَاءِ لَا فِي الدِّمَاغِ. لِذَلِكَ، عِنْدَمَا يَخْتَلُّ تَوَازُنُ الْبَكْتِيرْيَا النَّافِعَةِ أَوْ تَحْدُثُ الْتِهَابَاتٌ مَعَوِيَّةٌ، قَدْ تَزْدَادُ الْإِشَارَاتُ السَّلْبِيَّةُ الْمُتَّجِهَةُ إِلَى الدِّمَاغِ، بِالتَّالِي يَظْهَرُ الْقَلَقُ وَ التَّوَتُّرُ وَ اضْطِرَابُ الْمِزَاجِ إِلَى جَانِبِ الْأَعْرَاضِ الْجَسَدِيَّةِ.
كَمَا أَنَّ نَمَطَ الْحَيَاةِ الْحَدِيثَ يُقَدِّمُ مُقَارَنَةً لَافِتَةً. إِذْ تَذْكُرُ بَعْضُ الدِّرَاسَاتِ الْمَيْدَانِيَّةِ أَنَّ جَمَاعَاتٍ تَعِيشُ فِي بِيئَاتٍ طَبِيعِيَّةٍ، مِثْلَ مَنَاطِقَ فِي الْأَمَازُونِ أَوْ مُجْتَمَعَاتٍ رِيفِيَّةٍ فِي إِفْرِيقِيَا، تَمْتَلِكُ تَنَوُّعًا مِيكْرُوبِيًّا أَعْلَى بِكَثِيرٍ مِنْ سُكَّانِ الْمُدُنِ الْكُبْرَى. أَمَّا فِي الْمُدُنِ، فَإِنَّ الْإِكْثَارَ مِنَ الْأَغْذِيَةِ الْمُصَنَّعَةِ وَ الِاسْتِخْدَامَ غَيْرَ الضَّرُورِيِّ لِلْمُضَادَّاتِ الْحَيَوِيَّةِ قَدْ يُضْعِفُ هَذَا «النِّظَامَ الْبِيئِيَّ الدَّاخِلِيَّ». وَ لِهَذَا السَّبَبِ، أَصْبَحَ الْحَدِيثُ عَنِ الصِّحَّةِ الْيَوْمَ يَتَّجِهُ أَكْثَرَ إِلَى فَهْمِ تَفَاعُلِ أَنْظِمَةٍ مُتَعَدِّدَةٍ دَاخِلَ الْجَسَدِ، وَ لَيْسَ إِلَى التَّرْكِيزِ عَلَى الدِّمَاغِ وَحْدَهُ.
Tam Tercüme
"Pek çok insan, insan davranışını, zekasını ve sağlığını yönetenin bizzat beynin kendisi olduğunu sanır. Ancak son yıllarda sinirbilimdeki gelişmeler bu fikri daha az basit hale getirdi; bu durum asla beynin önemini inkar etmek veya rolünü küçümsemek anlamına gelmez. Zira araştırmacılar bugün bağırsaklarda bulunan ve 'Enterik Sinir Sistemi' olarak adlandırılan bir sinir ağından bahsediyor ve bazıları bunu 'İkinci Beyin' olarak adlandırmanın, onun tüm insan vücudundaki hayati etkisini tarif etmekte yetersiz kalabileceğini düşünüyor. Bağırsaklar sadece bir sindirim kanalı değildir; bilakis duvarlarının kıvrımları içinde karmaşık bir sinir ağı barındırır. Anatomik çalışmalar bu ağın yaklaşık beş yüz milyon sinir hücresi içerdiğini gösteriyor ki bu, bazı hayvanların beyinleriyle karşılaştırıldığında büyük bir rakamdır. En önemlisi, Enterik Sinir Sistemi'nin bir miktar işlevsel bağımsızlığa sahip olmasıdır; öyle ki her adımda merkezi beyne başvurmaksızın bazı kas hareketlerini, kimyasal salgıları düzenleyebilir ve yerel kararlar alabilir. Buradan hareketle, şaşkınlık anında veya karar verirken 'içime doğdu' (karın hissi) şeklindeki bazı günlük ifadeler yeniden anlaşılabilir. Bu ifadeler bilimsel bir kanıt değildir ancak hassas bedensel sinyalleri yakalayan insani bir tecrübeyi ifade edebilir. Sezgi, bazı yönleriyle sadece soyut akılla ilişkili değildir; bilakis bağırsaklardan beyne 'Bağırsak-Beyin Ekseni' olarak bilinen yol üzerinden iletilen sinirsel ve kimyasal mesajlardan da etkilenir ve Enterik Sinir Sistemi de bu sinyallerin bir kısmının oluşmasına katkıda bulunur. Bu eksenin önemi, ruh hali ve sindirim sistemi fonksiyonlarından bahsedildiğinde açıkça ortaya çıkar. Bu alanda aktarılanlara göre araştırma raporları, sakinlik ve denge ile ilişkili olan serotoninin üretiminin büyük bir kısmının beyinde değil, bağırsaklarda gerçekleştiğine işaret etmiştir. Bu yüzden, yararlı bakteri dengesi bozulduğunda veya bağırsak iltihapları oluştuğunda beyne giden olumsuz sinyaller artabilir, sonuç olarak bedensel belirtilerin yanı sıra kaygı, stres ve ruh hali bozukluğu ortaya çıkar. Ayrıca modern yaşam tarzı dikkat çekici bir karşılaştırma sunmaktadır. Bazı saha çalışmaları, Amazon'daki bölgeler veya Afrika'daki kırsal topluluklar gibi doğal ortamlarda yaşayan grupların, büyük şehir sakinlerinden çok daha yüksek bir mikrobiyal çeşitliliğe sahip olduğunu belirtmektedir. Şehirlerde ise işlenmiş gıdaların çokluğu ve gereksiz antibiyotik kullanımı bu 'iç ekosistemi' zayıflatabilir. İşte bu sebeple, günümüzde sağlıktan bahsetmek artık sadece beyne odaklanmaya değil, beden içindeki çoklu sistemlerin etkileşimini anlamaya yönelmektedir."